Αυτό σημαίνει κυρίως επιστροφή στο κέντρο της πόλης, δηλαδή αναζωογόνηση των υποβαθμισμένων περιοχών και αναχαίτιση των επεκτάσεων.
Στα δύο μητροπολιτικά συγκροτήματα της χώρας παράγεται το μεγάλο ποσοστό των ρύπων, καταναλώνεται το μεγαλύτερο ποσοστό ενέργειας, σπαταλώνται πόροι και παράγονται ανεξέλεγκτες ποσότητες σκουπιδιών και αποβλήτων. Οι απαιτήσεις του μοντέλου ανάπτυξης που υιοθετήσαμε και της αγοράς, έχουν οδηγήσει σε αλόγιστες επεκτάσεις -χωρίς να δικαιολογούνται από ανάλογες αυξήσεις του αστικού πληθυσμού- και στην άναρχη εκμετάλλευση της γης.
Η συμπαγής πόλη με «ανάπτυξη από τα μέσα» και όχι προς τα έξω, με ανακύκλωση γης και κτιρίων, με αξιοποίηση και αναβάθμιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος και παράταση της ζωής του, είναι φιλικότερη προς το περιβάλλον, λιγότερο σπάταλη ως προς τους πόρους και σε εποχή κρίσης δίνει σημαντικές ευκαιρίες ανάπτυξης και εργασίας.
Οι αστικές λοιπόν αναπλάσεις που είναι κλειδί για την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής στις πόλεις, για τη βελτίωση του φυσικού και δομημένου περιβάλλοντος και την αναστροφή της εικόνας αστικής αποσάθρωσης, βρίσκονται σήμερα στο κέντρο του ενδιαφέροντός μας. Παράλληλα όμως, οι αστικές αναπλάσεις πρέπει να συνοδεύονται με «αλλαγή νοοτροπίας» και συνηθειών, όπως με ενίσχυση της ήπιας κινητικότητας, υποστηρίζοντας φιλικούς τρόπους μετακίνησης.
Οι ρύποι και φαινόμενα όπως αυτό της θερμικής αστικής νησίδας - ως συνέπεια της κλιματικής αλλαγής-, αποτελούν τη μεγαλύτερη απειλή για τη ζωή στις μεγάλες πόλεις.
Για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων και για τη βελτίωση της ποιότητας του κλίματος, πρέπει να εξοικειωθούμε με νέες έννοιες, όπως «μεταβολισμός της πόλης», ενεργειακά χαρακτηριστικά, «περιβαλλοντικό αποτύπωμα των παρεμβάσεων». Η μείωση της κυκλοφορίας οχημάτων, των ρύπων, των σκουπιδιών, της κατανάλωσης ενέργειας και νερού, της χρήσης κλιματιστικών και γενικά του περιβαλλοντικού αποτυπώματος είναι τα όπλα για την αντιμετώπισή του.
Σήμερα, ερχόμαστε αντιμέτωποι με νέες λογικές, όπως «δίκαιη νομή του χώρου» και ισόρροπη κατανομή των βλαβών και του οφέλους από τις όποιες επεμβάσεις. Στοχεύουμε στην ενδυνάμωση της κοινωνικής συνοχής χωρίς αποκλεισμούς και τη μετατόπιση -κατά το δυνατό- από το ιδιωτικό στο συλλογικό.
Αυτοί οι προβληματισμοί δεν είναι μόνο δικοί μας, αλλά οικουμενικοί. Η ανάπτυξη, θεωρείται ανάπτυξη μόνο αν είναι βιώσιμη, συνεπώς δεν μιλάμε πλέον για αναπλάσεις κλασσικού τύπου αλλά για «βιώσιμες αναπλάσεις», οι οποίες συχνά είναι πιλοτικές και καινοτόμες και μπορεί να απαιτούν εμπλοκή και συντονισμό πολλών επιπέδων διοίκησης και συμμετοχής, από την κεντρική μέχρι τους εκπροσώπους της γειτονιάς.
Μέσα σε αυτό το πνεύμα, κεντρική θέση του ΥΠΕΚΑ αποτελεί η πεποίθηση ότι η ανάπτυξη μπορεί να συνδυαστεί με την αναβάθμιση της ποιότητας της ζωής και του περιβάλλοντος και επιπλέον -όπου απαιτείται- να συμπεριλάβει σύγχρονες προσεγγίσεις για την ενσωμάτωση μειονεκτικών και ευπαθών πληθυσμών και επιχειρησιακή πρωτοβουλία από το κράτος.
Αξίζει να επισημανθεί πως στο ζήτημα των αναπλάσεων αλλά και του σχεδιασμού γενικότερα, υπάρχουν νέες παραδοχές σε σχέση με το παρελθόν που μπορεί να διαφοροποιούν σημαντικά τα μεγέθη, τους όρους, τις προδιαγραφές, τα κριτήρια αξιολόγησης και τις προϋποθέσεις που τις διέπουν.
Για παράδειγμα, ο υπολογισμός του περιβαλλοντικού «ισοζυγίου» διέπεται πλέον όχι μόνο από την έννοια της πυκνότητας, αλλά από κανόνες που δεν έχουν ακόμη γίνει ευρέως αντιληπτοί και που οδηγούν στην αναβάθμιση της ποιότητας του περιβάλλοντος και της ζωής. Ένα μεγαλύτερης επιφάνειας νέο κτήριο με βιοκλιματικό σχεδιασμό, έχει πολύ μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα από ένα μικρότερο κτήριο συμβατικής κατασκευής. Τα νέα υλικά και οι τεχνολογίες επιτρέπουν μικρές παρεμβάσεις με μεγάλο αποτέλεσμα. Επίσης, λαμβάνεται σοβαρά υπόψη η ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων και η κατανάλωση ενέργειας.
Στη δραματική υποβάθμιση περιοχών που χρήζουν επεμβάσεων συμβάλουν:
• οι ασφυκτικά δομημένες αστικές περιοχές με κακής ποιότητας κτηριακό απόθεμα,
• ο ελλιπής αερισμός των οδών και των γειτονιών με έλλειψη πρασίνου,
• η αύξηση της ανθρωπογενούς θερμότητας από οχήματα και κλιματιστικά μηχανήματα και
• η χρήση υλικών που εντείνουν την υπερθέρμανση στους αστικούς χώρους.
Έχουν αναπτυχθεί σε παγκόσμια κλίμακα οι νέες τεχνολογίες και στρατηγικές βελτίωσης του αστικού μικροκλίματος, ώστε ο «κλιματικός σχεδιασμός» περιοχών πόλεων να περιλαμβάνει:
• συνδυασμένο σχεδιασμό δράσεων για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών προβλημάτων, με σαφείς στόχους,
• αύξηση του αστικού και περιαστικού πρασίνου,
• χρήση «ψυχρών» υλικών και σκίασης και οπωσδήποτε
• περιορισμό της χρήσης οχημάτων στο κέντρο.
Για την ανάσχεση της κλιματικής μεταβολής καθώς και της θερμικής υποβάθμισης στον αστικό χώρο, το Υπουργείο έχει ήδη ανακοινώσει Προγράμματα Αστικών Βιοκλιματικών Αναπλάσεων και συγκροτεί Επιστημονικό Οδηγό με τις τεχνολογίες και τα εργαλεία, μέσω των οποίων μπορεί να αναβαθμιστεί το αστικό περιβάλλον με σκοπό:
• Τη βελτίωση της ζωής και της περιβαλλοντικής άνεσης των κατοίκων σε περιοχές με κλιματικό πρόβλημα,
• Τον περιορισμό της κατανάλωσης ενέργειας, τον περιορισμό της έκλυσης των αερίων του θερμοκηπίου με συμβολή στην αναστροφή της κλιματικής μεταβολής,
• Τη σύνταξη βιοκλιματικών/περιβαλλοντικών αρχών για τις αστικές περιοχές, που θα αποτελέσουν την αρχή μιας συζήτησης για τον «κλιματικό σχεδιασμό» των ελληνικών πόλεων και
• Την πιλοτική εφαρμογή βιοκλιματικών αστικών αναπλάσεων, με απώτερο στόχο την προετοιμασία ενός μεγαλύτερου προγράμματος.
Πρόσφατη μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής μεταβολής στη χώρα, έδειξε ότι οι ανάγκες των κτηρίων για κλιματισμό έως το 2050 σχεδόν θα διπλασιαστούν λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας, ενώ μέχρι το 2100 μπορεί να αυξηθούν έως και κατά 4 φορές. Η πρόσθετη δαπάνη που θα προκαλέσει στον τομέα των κτηρίων η κλιματική μεταβολή έως το 2050, εκτιμάται περί τα 20-21 δις. ευρώ.
Στα δύο μεγάλα μας προγράμματα “ΑΘΗΝΑ-ΑΤΤΙΚΗ 2014” και “ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012”, περιλαμβάνονται αναπλάσεις χώρων που σε συνδυασμό με την ήπια κινητικότητα και την προστασία των βουνών και υδάτων, μπορούν να οδηγήσουν σε μεγάλες θετικές αλλαγές τις δύο μητροπόλεις.
Μια σημαντική μεγάλης κλίμακας ανάπλαση επίσης ανακοινώθηκε πρόσφατα και αφορά το μετασχηματισμό σε πάρκο μιας περιοχής έκτασης 760 περίπου στρεμμάτων της παραλιακής ζώνης, από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας στην εκβολή του Κηφισού Ποταμού μέχρι το κλειστό γυμναστήριο Tae Kwon Do.
Πρόκειται για αμιγές φυσικό ποιοτικό Πάρκο, με λειτουργίες αναψυχής, ελεύθερο σε όλους τους πολίτες. Η παρέμβαση θα αποδώσει άμεσα πολλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη, αλλά και θα συμβάλλει σημαντικά στην απόδοση σύγχρονης ταυτότητας και στην αναβάθμιση της ανταγωνιστικότητας της πόλης διεθνώς. Με την ανάπλαση επιτυγχάνεται η σύνδεση περιοχών του κέντρου με τη θάλασσα και η ανάκτηση ενός θαλάσσιου μετώπου που χάθηκε με τις επιχώσεις και τη δημιουργία του αυτοκινητόδρομου.
Ολοκληρώνεται η τελευταία φάση της μελέτης ανάπλασης για τη μετατροπή της Λεωφ. Βασιλίσσης Όλγας σε πεζόδρομο, που συμπληρώνει τη μεγάλη διαδρομή σύνδεσης των αρχαιολογικών χώρων. Προβλέπεται η λειτουργία της ως πεζόδρομος, με διέλευση μόνο Μέσων Μαζικής Μεταφοράς. Με την υλοποίηση του έργου επιτυγχάνεται η ενοποίηση Ζαππείου και Εθνικού Κήπου με τον αρχαιολογικό χώρο του Ολυμπιείου, δημιουργώντας ενιαίο ελεύθερο χώρο, η αισθητική και λειτουργική αναβάθμιση της περιοχής με χρήση βιοκλιματικών υλικών, καθώς και η σύνδεσή της με τη Διον. Αρεοπαγίτου, δημιουργώντας περίπατο μήκους 4 χλμ περίπου.
Θα αναφερθώ και σε ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ανασυγκρότηση του κέντρου της Αθήνας με άξονα την Πανεπιστημίου. Στόχος είναι η πολεοδομική ανασυγκρότηση της περιοχής μέσα από ένα σύνολο προτάσεων που επαναπροσδιορίζουν την κυκλοφορία πεζών και οχημάτων, τόσο για τη λειτουργική ενίσχυση όσο και για την ποιοτική αναβάθμιση του δημόσιου χώρου ώστε να δοθεί νέα πνοή σε όλο το κέντρο της πόλης.
Η Πανεπιστημίου θα ενταχθεί σε ένα πολεοδομικό και αρχιτεκτονικό δακτύλιο, που θα συνδέσει τον περίπατο των αρχαιολογικών χώρων με τα δύο μεγάλα αρχαιολογικά μουσεία της πόλης και τα ισχυρά πεδία της σύγχρονης πολιτιστικής και εμπορικής δραστηριότητας. Η διαμόρφωση μιας ευρείας ζώνης δραστηριοτήτων στο ενδιάμεσο των οδών Σταδίου και Ακαδημίας, θα προσθέσει λειτουργίες για τον πεζό και θα συνδέσει το εμπορικό κέντρο με τα Εξάρχεια και το Κολωνάκι.
Αυτή η παρέμβαση στην καρδιά της Αθήνας, στηρίζεται σε ένα πρόγραμμα αποτροπής της διαμπερούς κυκλοφορίας από το κέντρο της πόλης με ταυτόχρονη ενίσχυση της δημόσιας συγκοινωνίας, με τελικό σκοπό «όλοι οι δρόμοι να οδηγούν στο κέντρο» μόνο όταν στοχεύουν σε αυτό. Το κέντρο της Αθήνας, με άξονα την Πανεπιστημίου και την Ομόνοια, μπορεί να γίνει η πιο ζωντανή γειτονιά της πόλης, χωρίς διακοπή της κίνησης του τραμ καθ' όλο το 24ωρο.
Η αρχιτεκτονική διαμόρφωση θα προκύψει από αρχιτεκτονικό διαγωνισμό με στόχο να γίνουν η Πανεπιστημίου και η Ομόνοια μια γραμμική πλατεία-πρότυπο για την Ευρώπη. Το έργο μπορεί και πρέπει να υλοποιηθεί σε παράλληλες φάσεις για να έχει τις μικρότερες δυνατές επιπτώσεις στην καθημερινή και την εμπορική ζωή της πόλης.
Στη σύγχρονη εποχή της παγκοσμιοποίησης έχουμε ανάγκη από ένα κέντρο πόλης στο οποίο να αποδίδουμε συλλογικά τη ζωντανή ταυτότητα της πόλης μας. Ο αστικός χαρακτήρας και η ταυτότητα αυτού του κέντρου, θα πρέπει να αναγνωρίζονται από ευρύτερα κοινωνικά στρώματα και να μπορούν να έχουν οικονομική, περιβαλλοντική, αισθητική και εκπαιδευτική λειτουργία. Η Αθήνα του 19ου και του 20ού αιώνα κατασκεύασε στο κέντρο μνημειακούς δρόμους, πλατείες και επιβλητικά κτήρια για να συνδέσει ιδανικά την εποχή μας με τις παλιότερες εποχές. Η τριλογία της Ακαδημίας, της Βιβλιοθήκης και του Πανεπιστημίου αρθρώνεται με άλλα σπουδαία κτήρια σε μια γραμμική συνέχεια από την πλατεία Συντάγματος ως την πλατεία της Ομόνοιας, στην οποία συνοψίζεται η αστική συμπύκνωση των μοντέρνων χρόνων. Σε αυτήν την Πανεπιστημίου εστιάζεται σήμερα η πρόταση ανασύνθεσης της αθηναϊκής κεντρικότητας στη σύγχρονη μητροπολιτική της διάσταση.
Μακιαβελι
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου